Czy zachowku dochodzimy po śmierci rodziców, czy po śmierci obdarowanego od jego spadkobierców ?

Dzień dobry!

Pani Anno — zachowku nie dochodzi się „po śmierci obdarowanego/brata”, tylko dopiero po śmierci spadkodawców (rodziców), bo dopiero wtedy otwiera się spadek i powstaje roszczenie o zachowek. To, że brat (zdrowy syn) zmarł 5 lat temu, nie uruchamia terminu na zachowek po rodzicach.

1. Po śmierci każdego z rodziców osobno (to będą dwa potencjalne roszczenia).
2. Najpierw przeciwko spadkobiercom rodziców. Jeśli rodzice zostawili testament, termin 5 lat zwykle liczy się od jego ogłoszenia; jeżeli dziedziczenie jest ustawowe – co do zasady od śmierci rodzica.
3. Jeżeli w spadku „nie ma z czego zapłacić”, bo majątek został wcześniej rozdany (np. darowizną), możliwe jest żądanie uzupełnienia zachowku od obdarowanych (mechanizm z art. 1000 k.c.).

• Jeżeli rodzice sporządzili testament i powołali do spadku brata, a brat nie dożył otwarcia spadku (czyli śmierci rodziców), to co do zasady takie powołanie upada, chyba że w testamencie było „podstawienie” (zastępca). Wtedy często i tak wchodzi dziedziczenie ustawowe (w którym żyjący syn zwykle dziedziczy, a wnuczka wchodzi w miejsce zmarłego syna).
• Jeżeli natomiast rodzice za życia przekazali majątek bratu (darowizna/umowa), to po ich śmierci roszczenie o zachowek może iść „po linii darowizny” — a gdy obdarowany nie żyje, w praktyce takie zobowiązanie może być dochodzone od jego spadkobierców jako dług spadkowy (czyli od córki brata), ale i tak w terminach liczonych od śmierci rodziców, nie od śmierci brata.

To zwykle polecenie: testamentowe albo „darowizniane”. Przy poleceniu testamentowym podstawą jest m.in. art. 982 k.c., a przy darowiźnie — regulacje o poleceniu darczyńcy.

Tyle że przy braku wskazania jak wspierać, egzekwowanie bywa trudne i zwykle wymaga sięgnięcia do dokumentu (testament/akt notarialny) i realiów sprawy.

Pomocniczo: przepisy o zachowku ma Pani tu: Tytuł IV k.c. – zachowek.

O poleceniu: art. 982 k.c. – polecenie oraz dział o darowiźnie: Tytuł XXXIII k.c. – darowizna (w tym polecenie).

Na koniec 3 pytania, bo od tego zależy „najkrótsza droga”:

1. Czy to był testament, czy darowizna/umowa notarialna za życia rodziców?
2. Jeśli testament: czy jest w nim zapis o zastępcy (podstawienie), np. „gdyby syn nie dożył, to jego córka”?
3. Czy chory syn ma orzeczenie o trwałej niezdolności do pracy (ważne dla wysokości zachowku)?

Uwaga! Konsultacji nie udzielił prawnik, a sztuczna inteligencja.